Over liefde

Dit is het eerste van drie essays over Giorgio Agamben, die zullen worden gedeeld in onze pas ontdekte blogsectie.

Agamben is een van de grootste nog levende filosofen. Zijn gedachten raken aan enkele van de fundamentele oorsprongen van cultuur, religie en politiek, en verweven deze met zeldzame finesse in een verhaal dat het kwetsbare maar oneindige potentieel van menselijke creativiteit en het verlangen naar betekenis blootlegt.

Giorgio Agamben | Blog van Pulvis Art Urns

Het idee van liefde

In intimiteit leven met een vreemdeling, niet om hem dichterbij te brengen of hem bekend te maken, maar juist om hem vreemd, op afstand te houden: ondoorgrondelijk - zo ondoorgrondelijk dat zijn naam hem volledig omvat. En zelfs in het ongemak niets anders zijn, dag na dag, dan de steeds open plaats, het onuitdovende licht waarin dat wezen, dat ding, voor altijd blootgesteld en afgesloten blijft.

G. Agamben

In dit schitterende korte prozastuk formuleert Giorgio Agamben een idee van liefde dat zowel radicaal als teder is. Een idee dat het potentieel heeft om iemands visie op het samenleven te transformeren, op het delen van een existentiële ruimte met een mens die volledig anders is.

Voor Agamben kan men het anders-zijn van onze geliefden, van onze levenspartners, niet genoeg benadrukken of onderschatten. Het is een alteriteit die voortdurend aanwezig is en werkzaam is in elk gebaar, elke zachte aanraking, elk woord dat probeert te naderen, te benoemen, hem/haar binnen een horizon van betekenis te plaatsen. Het is deze onbereikbaarheid tussen twee lichamen, twee zielen, die de liefde moet aangaan en erkennen.

Maar hoe kan dat?

Hier is sprake van een duidelijke tegenspraak, een paradox, die Agamben in de allereerste regel van zijn essay uitdrukt - in intimiteit leven met een vreemdeling. Want van iemand houden is het tegenovergestelde van een vreemdeling zijn, het tegenovergestelde van onbereikbaar zijn. Het is de liefde die ons dichter bij elkaar brengt, de liefde die een gedeelde wereld schept en deze intieme sfeer vormt waarin de kwetsbaarheid van het mens-zijn in al haar subtiele nuances wordt onthuld.

Voor Agamben is dit echter een intuïtief begrip van liefde dat, hoewel waar, een cruciale dimensie verbergt die, als zij niet helder en moedig wordt uitgesproken, verhindert dat men deze diepere betekenislagen begrijpt, waar liefde een sublieme kracht wordt die zowel universeel als radicaal concreet is, d.w.z. een kracht die het Zijn zowel zijn oneindigheid als zijn noodzakelijke grens geeft.

Dit probeert de filosoof te benoemen met woorden als vreemd en afgelegen. Het is deze immanente afstand die binnen de kern van de liefde werkzaam is. Deze afstand, of - om opnieuw een woord uit Agambens essay te gebruiken - dit afgesloten zijn, onthult de ware kracht van de liefde wanneer zij wordt ontdaan van alle gangbare intuïties, alle abstracte beelden van samenzijn en delen.

De inzet van Agambens denken is dan ook de concreetheid van liefde, die zich manifesteert in de onmogelijkheid om volledig Eén te worden met de ander, om jezelf onvoorwaardelijk te onthullen. Maar dit betekent niet dat nabijheid, kwetsbaarheid en eenheid niet bestaan. Het betekent dat men, om hun essentie en hun noodzaak binnen een relatie volledig te begrijpen, afstand moet begrijpen, het schrijnende anders-zijn van een geliefde moet voelen, zijn/haar vreemdheid, en die moet aanvaarden, hoe moeilijk en ongemakkelijk dit proces ook kan zijn. Met andere woorden: men moet zichzelf bevrijden van alle voorstellingen die ons beschermen tegen het ervaren van de stiltes, de afwezigheden en het alledaagse van het samenzijn. Dat is wat het worden van een lege plaats voor Agamben betekent - een vorm van onthouding van oordeel, van de zekerheid van iemands vooropgezette ideeën.

Omdat liefde een risico is, een beslissing om een gedeelde existentiële ruimte op te bouwen, gegrond in de aanvaarding van dit onverborgen anders-zijn en de onherleidbare afstand die het uitdrukt. Alleen door een dergelijke erkenning begrijpt men dat iets gemeenschappelijks creëren een prachtige paradox is, namelijk het scheppen van een wereld die niet verenigd is, maar gevuld met talloze verschillen die opnieuw geïnterpreteerd en opnieuw gevormd moeten worden.

Want liefde in haar meest onverborgen vorm is de moed om het verschil van de geliefde onophoudelijk opnieuw te bevestigen en de kwetsbare schoonheid van zijn/haar anders-zijn te beschermen, waardoor liefde verandert in de universele maar concrete tederheid en zorg voor het leven zelf.

Auteur: Yakim Petrov

Auteur - Yakim Petrov - Filosofisch dagboek van Pulvis Art Urns