Bakit Hindi Laging Gumagaan ang Pagluluksa sa Alagang Hayop. Nag-iiba Ito

May tiyak na inaasahan tungkol sa pagdadalamhati: na sa paglipas ng sapat na panahon, dapat itong humupa. Sinasabing pinakamahirap ang mga unang araw, kasunod ang mga linggo, at pagkatapos ay ang mga buwan. Sa kalaunan, ayon sa palagay ng marami, dapat humupa ang sakit at maging mas kayang tiisin. Maaaring ma-miss pa rin natin ang alaga natin, pero dapat kaya na nating isipin siya nang hindi gaanong mabigat ang pakiramdam.

Kung minsan, nangyayari iyon. Pero hindi laging ganoon kadiretso ang landas ng pagdadalamhati.

Para sa maraming tao, ang mawalan ng alaga ay hindi nangangahulugang unti-unting nababawasan ang nararamdaman nila. Iba lamang ang nagiging anyo nito. Maaaring magbago ang talas ng pangungulila, pero hindi naman kailangang maglaho kasabay nito ang inyong ugnayan. Ang dating kasama sa araw-araw ay nagiging alaala, litrato, pamilyar na pangalan, bagay na nakatago sa isang kahon, o urn na nakalagay sa kung saan sa bahay. Nagbabago ang pagdadalamhati dahil nagbabago ang buhay sa paligid nito. At kung minsan, iyon talaga ang ibig sabihin ng “pagbuti ng pakiramdam.”

Ang Unang Kawalan ay Pisikal

Kapag namatay ang isang hayop, hindi naman palaging ang mismong damdamin ang unang napapansin natin. Ang napapansin natin ay ang pagkagambala sa pang-araw-araw na buhay. Wala nang naghihintay sa may pinto. Hindi nagagalaw ang mangkok ng pagkain. Walang laman ang higaan. Wala nang gumagalaw sa kabilang silid, wala na ang pamilyar na tunog sa isang tiyak na oras, wala nang dahilan para bumangon at tingnan kung gustong lumabas ng aso o kung nakapuwesto na ang pusa sa dati nitong tulugan.

Sa loob ng maraming taon, maaaring naging napakakusa ng maliliit na pagkilos na ito kaya halos hindi na natin pinag-iisipan ang mga ito. Pagkatapos, bigla na lang ay wala na silang mapuntahan.

Isa ito sa mga dahilan kung bakit nakalilito ang unang yugto ng pagdadalamhati. Hindi lang isang nilalang na nabubuhay ang nami-miss natin. Nagsasaayos tayo ng buhay na nawalan ng daan-daang maliliit na nakagawian. Patuloy silang inaasahan ng isip natin. Maaaring pumasok ka sa isang silid at likas na mapatingin sa puwesto kung saan dating natutulog ang alaga mo. Maaaring makinig ka pa rin sa mga galaw niya o muntik nang abutin ang pinto bago maalalang wala nang naghihintay sa kabilang panig.

Sa kalaunan, unti-unting naglalaho ang mga awtomatikong inaasahang iyon. Pero hindi ibig sabihin nito na naglaho na rin ang ugnayan ninyo.

Pagkatapos, Nagbabago ang Katahimikan

Sa paglipas ng panahon, nagiging pamilyar muli ang bahay. Maaaring maramdaman mong pinagtataksilan mo siya.

Sa unang pagkakataong mapansin mong lumipas ang buong umaga nang hindi ka umiiyak, maaaring makonsensiya ka. Sa unang pagkakataong matawa ka sa isang bagay nang hindi agad naiisip na wala na roon ang alaga mo para makita iyon, maaaring maisip mong nakakalimutan mo na siya.

Pero hindi nasusukat ang pagdadalamhati sa kung gaano tayo patuloy na nalulungkot. Hindi ibig sabihin ng pagbabalik sa karaniwang takbo ng buhay na nawalan na ng halaga ang ugnayan. Ibig sabihin, natututuhan ng isip kung paano dalhin ang kawalan.

Magkaiba ang pagkalimot sa isang tao at ang hindi na pangibabawan ng bigat ng pagkawala niya. Sa simula, maaaring halos lahat ng iniisip mo ay tungkol sa pagkamatay ng alaga mo. Kalaunan, maaaring hindi na siya gaanong sumagi sa isip mo, pero kapag nangyari iyon, maaaring di-inaasahang luminaw nang husto ang alaala. Maaari kang mapatigil ng isang litrato. Maaaring may ibalik na alaala ang isang pamilyar na tunog. Kapag may bumanggit sa pangalan niya, maaaring biglang tila napakalayo ng isang karaniwang usapan.

Hindi nawala ang pagdadalamhati. Hindi na ito palagian at mas hindi na mahuhulaan.

Ang Kakaibang Pag-usad ng Panahon Habang Nagdadalamhati

Madalas ilarawan ang pagdadalamhati bilang isang tuwid na proseso dahil tuwid ang pag-usad ng panahon. Pero hindi ganoon ang alaala.

Maaaring ayos na ayos ang isang tao sa loob ng ilang linggo, tapos biglang makaranas ng matinding lungkot dahil sa isang bagay na tila walang halaga. Maaaring dahil ito sa pagbabago ng panahon, sa amoy ng isang partikular na kumot, sa paboritong laruan na nakita habang naglilinis, sa anibersaryo ng pag-aampon, sa unang Pasko na wala sila, o basta sa sandaling di-pangkaraniwang tahimik ang bahay.

Maaaring nakalilito ang mga karanasang ito dahil walang malinaw na dahilan kung bakit nangyayari ang mga ito sa mismong sandaling iyon. Pero higit pa sa mga petsa at litrato ang koneksiyon ng mga alaala. Nakakabit ang mga ito sa mga lugar, tunog, bagay, nakagawian at pandama.

Kaya maaaring bumalik ang pagdadalamhati kahit matagal na mula nang mangyari ang pagkawala. Hindi dahil nabigo tayong magpatuloy sa buhay, kundi dahil biglang naging bahagi muli ng kasalukuyan ang isang partikular na bahagi ng nakaraan. Kung minsan, kasingtotoo pa rin ng damdaming nakakabit sa alaalang iyon ang naramdaman natin maraming taon na ang nakalipas.

Maaaring Magbago ang Kahulugan ng Urn Habang Lumilipas ang Panahon

Isa ito sa mga hindi gaanong napag-uusapang aspekto ng pag-alala sa alagang namatay.

Kaagad pagkamatay ng alaga, maaaring magdala ng napakabigat na emosyonal na pasanin ang urn. Maaaring mahirap man lang itong tingnan. Kinakatawan nito ang isang pangyayaring naganap na pero tila imposibleng tanggapin. Maaari nitong gawing kongkreto ang realidad ng kamatayan sa paraang hindi palaging nagagawa ng mga litrato at alaala.

Pero maaaring magbago ang kahulugan ng urn.

Sa simula, halos ganap itong maiuugnay sa pagkawala. Kalaunan, maaari itong maiugnay sa pag-alala. Sa huli, para sa ilang tao, nagiging bahagi na lamang ito ng tahanan.

Maaaring nakapatong ito sa istante, katabi ng litrato, kasama ng mga libro o sa isang nakalaang lugar. Hindi na nito kailangang katawanin ang sandali ng kamatayan. Sa halip, nagiging isa ito sa mga bagay na bahagi ng kuwento ng pinagsaluhang buhay.

Maaaring mangyari nang tahimik ang pagbabagong ito. Isang araw, maaaring hindi mo matiis na tingnan ang urn. Makalipas ang ilang taon, maaaring magdulot ito ng kakaibang pakiramdam ng pagiging malapit. Hindi ibig sabihin nito na nawalan na ng saysay ang pagkawala. Ibig sabihin, nagkaroon ng ibang puwesto ang bagay na iyon sa loob ng ugnayan ninyo.

Unti-unting Maaaring Hindi na Tungkol sa Kamatayan ang Pagdadalamhati

Marahil, isa sa pinakamahalagang pagbabago ang sandaling nagsisimulang maglaman ng higit pa sa mga huling araw ang mga alaala.

Sa unang yugto ng pagdadalamhati, madalas mapako ang pansin sa katapusan: sa sakit, sa huling pamamaalam, sa huling pagkakataong nakita mo sila, at sa bakanteng puwang pagkatapos. Pero sa paglipas ng panahon, maaaring unti-unting magkaroon ng mas malaking puwang ang iba pang mga alaala.

Naaalala mo ang unang araw na dumating sila sa bahay. Ang nakakatawang ginagawa nila kapag nasasabik sila. Ang lugar na palagi nilang pinipiling tulugan. Ang itsura nila kapag umuuwi ka galing sa trabaho. Ang natatanging tunog na ginagawa nila kapag may gusto sila. Ang karaniwang Martes na hindi mo alam na magiging mahalagang alaala balang araw.

Unti-unti, nagiging mas malawak ang kuwento kaysa sa pagkawala mismo.

Hindi na natutukoy ang buhay ng alaga mo batay lamang sa pagkamatay nito. Nagiging posible nang alalahanin ang buhay na nauna rito. Mahalaga ang pagbabagong ito.

Hindi Laging Nangangahulugan ang “Pagpapatuloy sa Buhay” ng Paglimot

Dahil sa pariralang “magpatuloy sa buhay,” maaaring magmukhang isang destinasyon ang pagdadalamhati, na para bang may puntong iiwan natin ang ugnayan at magpapatuloy nang wala ito.

Pero hindi binubura ng pagkawala ng alagang hayop ang mga taong naging bahagi ito ng buhay mo. Maaaring hinubog ng mga nakasanayan nito ang mga umaga mo. Maaaring nakaimpluwensiya ang presensiya nito sa kung saan ka tumira, kung paano mo ginugol ang mga katapusan ng linggo o kung paano mo inayos ang tahanan mo. Maaaring magkasabay kayong lumaki.

Marahil ay kasama sila noong nag-aaral ka sa unibersidad, dumaraan sa isang mahirap na relasyon, lumipat sa ibang lungsod, nagkaroon ng bagong trabaho, nag-asawa, nagkaanak o namuhay lang sa karaniwang mga taon. Nang mamatay ang hayop, nananatili ang lahat ng karanasang iyon.

Nagbabago ang ugnayan, pero hindi ito nagiging walang saysay.

Sa ganitong diwa, maaaring hindi gaanong tungkol sa paglimot sa isang hayop ang pagdadalamhati, kundi tungkol sa pagkatutong dalhin ang kawalan nila kasabay ng lahat ng iba pang nagpapatuloy.

May mga Alaalang Mas Madaling Harapin. May Iba Namang Hindi.

Wala ring patakarang nagsasabing dapat magbigay-aliw kalaunan ang bawat alaala.

May ilang alaalang maaaring laging masakit. Maaaring manatiling mahirap tingnan ang isang partikular na litrato. Maaaring hindi mo kailanman mapanood nang basta-basta ang huling bidyo. Maaaring manatili sa kahon ang isang bagay dahil masyadong personal para sa iyo kapag nakikita mo ito.

May mga alaala ring hindi inaasahang nakakatawa. Baka matawa ka rin kalaunan sa asal na dating ikinaiinis mo. Baka magkuwento ka tungkol sa alaga mo sa iba at mapansin mong nakangiti ka na pala sa kalagitnaan ng kuwento.

Maaaring magkasabay ang dalawang reaksiyong ito.

Hindi hinihingi ng pagdadalamhati na mamili tayo kung malungkot o masaya. Maaaring maglaman ng dalawa ang iisang alaala. Maaari kang mangulila nang husto sa isang hayop at magpasalamat pa ring nabuhay siya. Maaari kang masaktan kapag nakikita mo ang litrato niya at gusto mo pa ring itago iyon. Maaari kang tumingin sa isang urn at maalala ang kamatayan, habang naaaliw ka rin sa katotohanang may nahahawakan kang bagay mula sa buhay niya.

Walang magkasalungat dito. Ganito lang talaga kapag magkasama sa iisang alaala ang pag-ibig at pagkawala.

Ang Araw na Napagtanto Mong Naaalala Mo na Siya, Hindi Lang Nangungulila

Marahil, isa sa pinakamalinaw na palatandaang nagbago na ang pagdadalamhati ay kapag hindi na puro kawalan ang laman ng mga alaala.

Noong una, naaalala mo ang alaga mo at agad mong naiisip: Wala na siya.

Paglipas ng panahon, maaaring maalala mo sila at maisip mo na lang: Ganiyan talaga sila.

Maliit ang pagkakaiba, pero napakalaki ng kahulugan.

Hindi na lang patunay ng nawala sa iyo ang alaala. Nagiging patunay na rin ito ng mga bagay na naging iyo.

Hindi ito nagbabago ayon sa isang takdang panahon. Para sa ilan, ilang buwan ang kailangan. Para sa iba, ilang taon. May mga alaalang maaaring hindi tuluyang magbago.

Pero kapag bumalik ito, maaaring humina ang pagdadalamhati nang hindi naman nababawasan. Nariyan pa rin ang lungkot. Mas marami na lang itong kasabay na mga alaala.

Bakit Masakit Pa Rin ang Ilang Araw

May mga araw pa ring maaaring bumalik ang pagdadalamhati nang may nakakagulat na tindi.

Maaaring mangyari ito tuwing anibersaryo. Mga kaarawan. Mga pista opisyal. Unang pagbagsak ng niyebe. Isang rutang pamilyar sa iyo. Makakita ng ibang hayop na halos kamukhang-kamukha ng alaga mo. Kung minsan, wala talagang matukoy na dahilan.

Hindi nangangahulugang bumalik ka sa dati ang mga sandaling ito.

Mga paalala ang mga ito na hindi natin basta tinatapos ang pagdadalamhati at iniiwan ito sa nakaraan. Maaari itong maging bahagi ng mas malawak na kuwento ng isang buhay.

Maaaring magbago ang tindi nito. Maaaring magbago ang dalas nito. Maaaring magbago ang paraan ng pagdanas natin dito. Pero nananatiling makabuluhan ang ilang ugnayan dahil napakahalaga ng mga ito sa atin.

Hindi Kapareho ng Alaala Nating Iniingatan ang Alagang Nawala sa Atin

May mahalagang pagkakaiba sa pagitan ng pagpapanatili ng alaala at pagsisikap na buuing muli ang nakaraan.

Hindi maibabalik ng isang litrato ang hayop. Hindi rin ito magagawa ng urn. Ni ng paboritong laruan, kuwelyo o kumot.

May ibang nagagawa ang mga bagay na ito. Binibigyan nila ng pisikal na anyo ang alaala.

Maaaring ilagay ang urn sa isang bahagi ng tahanan. Maaaring manatili sa estante ang isang litrato. Maaari pa ring hawakan ang isang kuwelyo pagkaraan ng maraming taon. Hindi nila napapalitan ang hayop. Ipinapaalala nila sa atin na umiral ito sa isang tunay at pisikal na mundo at naging bahagi rin tayo ng mundong iyon.

Maaaring ito ang dahilan kung bakit lalong nagiging makabuluhan ang mga bagay na nagpapaalala sa alaga habang lumilipas ang panahon. Hindi kailangang panatilihing buhay ng mga ito ang pagdadalamhati. Maaari lang bigyan ng mga ito ng lugar ang pag-alaala.

Marahil, Hindi Kailanman Naging Tamang Salita ang “Gumagaan”

Madalas nating itanong kung gumagaan ba ang pagdadalamhati. Marahil, mas mabuting itanong kung nagiging ibang tao ba tayo habang dala-dala ito.

Nagbabago ang bahay. Nagbabago ang mga nakasanayan natin. Nagbabago ang mga alaala natin. Nag-iiba ang kahulugan ng mga bagay na kaugnay ng alaga natin. Nagbabago pa nga ang paraan ng pag-uusap natin tungkol dito.

Sa simula, maaaring mahirapan tayong sambitin ang pangalan nito. Kalaunan, maaari na tayong magkuwento tungkol dito. Sa bandang huli, maaaring likas nang mabanggit ang pangalan nito sa usapan, na may kasamang ngiti at hindi puro luha.

Hindi ibig sabihin ng alinman dito na hindi na gaanong mahalaga ang hayop. Ibig sabihin nito, nagbago na ang puwesto nito sa buhay natin.

Ang pisikal nilang presensya ay naging alaala. Ang mga nakasanayan nila ay naging mga kuwento. Ang mga gamit nila ay naging mga alaalaing bagay. At para sa ilang tao, nananatili ang mga abo nila sa isang urn — isang tahimik at nahahawakang paalala ng buhay na minsang pumuno sa tahanan sa di-mabilang na pang-araw-araw na paraan.

Hindi laging naglalaho ang pagdadalamhati. Marahil, hindi naman talaga ito dapat maglaho.

Gumagaan ang ilang pagkawala dahil natututuhan nating dalhin ang mga ito sa ibang paraan. Nagiging mas mainit sa pakiramdam ang ilang alaala dahil lumipas na ang sapat na panahon para bumalik ang buong kuwento — hindi lang ang wakas nito.

At marahil, iyan ang ibig sabihin kapag nag-iiba ang pagdadalamhati.

Isang araw, mapagtatanto mong hindi mo na lang naaalaala ang alaga mo dahil nangungulila ka rito. Naaalaala mo ito dahil naging bahagi ito ng buhay mo.

At iyan ay isang bagay na hindi kailangang bawiin ng panahon.

Ito na ang magiging default na mas siksik na estilo ng talata para sa mga susunod na artikulo.