Ars Moriendi

De dood is een onvermijdelijke realiteit van het menselijk bestaan die filosofen al eeuwenlang voor raadsels stelt. Filosofie is een unieke intellectuele discipline waarin we de dood recht in de ogen kijken en eeuwige dood begrijpen binnen het proces dat we leven noemen. In zijn boek “The Book of Dead Philosophers” onderzoekt Simon Critchley de verschillende perspectieven die filosofen door de geschiedenis heen over de dood hebben gedeeld.

Zijn hypothese is dat filosofie ars moriendi is, de kunst van het sterven. Door te leren hoe we moeten sterven, leren we hoe we moeten leven. Het is een soort dreiging die door het hele boek heen loopt en begint bij Socrates, verdergaat met het socratische denken, en met Cicero en Montaigne.

Het idee voor Critchleys The Book of Dead Philosophers ontstond door een zin van Michel de Montaigne: ‘Als ik een boekenmaker was, zou ik een register samenstellen, met commentaar, van verschillende sterfgevallen: wie de mensen zou leren sterven, zou hun leren leven.’ Critchley omschrijft de belangrijkste taak van de filosofie als een daad van voorbereiding, een standpunt dat schatplichtig is aan Cicero’s uitspraak dat: “Filosofieren is leren hoe je moet sterven.”

Zijn boek is wreed en diepgaand, maar soms ook grappig, en neemt de auteur ons mee naar de metafysische necropolis. Critchley stelt dat de dood ons leven urgentie en betekenis geeft, omdat hij ons dwingt onze eigen sterfelijkheid onder ogen te zien en te overwegen wat werkelijk belangrijk is in het leven.

Een ander belangrijk thema in het boek is het idee dat de dood niets is om bang voor te zijn: “Ik voel me sterk aangetrokken tot het idee van het leven als een vergissing, als een soort natuurlijke fout waarvoor we een metafysische zekerheid of troost proberen te vinden. Dit is de kern van Schopenhauers duistere komische genialiteit”. Kunnen we vrij en zonder angst onze eigen dood of die van iemand anders tegemoet treden? Zelfs Wittgenstein zegt dat het idee van eeuwig leven geen van de cruciale problemen zal oplossen.

Nevel, mist, boom;

Een van de drie inleidende essays in het boek stelt dat “Je zult lachend sterven” - een belofte die gelukkig niet is waargemaakt. Het vreemde is dat een filosoof niet alleen de kunst van het sterven zou moeten gehoorzamen, maar ook opgewekt zou moeten zijn in het aangezicht van de dood. Wat betekent dat?

Epicurus wist bijvoorbeeld dat angst voor de dood ons ongelukkig maakt, omdat we voortdurend bang zijn voor de dood en ons voortdurend zorgen maken over wat er na de dood zal gebeuren. De filosoof had een soort filosofische therapie waarin hij probeerde de angst voor de dood weg te nemen door het verlangen naar onsterfelijkheid te verwijderen en sterfelijke houdingen te aanvaarden. Het gaat om een nauwkeurige en correcte kennis van de natuur, een natuurlijk proces, en we kunnen in het aangezicht van de dood een soort gemoedsrust of vrede bereiken die in het Grieks ataraxia wordt genoemd.

“Ik ben doodsbang voor de dood. Ik ben absoluut sterfelijk en ik ben bang voor de dood. Daarom heb ik dit boek geschreven. Ik schreef dit boek om te ontdekken wat filosofen door de eeuwen en millennia heen over de dood hebben gezegd, maar ook om de angst onder ogen te zien. Heeft het geholpen? Ik denk het wel. Ik ben nog steeds bang voor de dood, maar ik denk meer na over de mogelijkheden wanneer ik eraan denk. Dat is een goede zaak; ik heb mensen het boek aangeboden en hun rijkere gedachten over deze vragen van leven en dood aangereikt” - zegt Simon Critchley.

Auteur:
Ana Jovanovic

------------------