Memento Mori: Bakit Laging Gumagawa ng Sining ang mga Tao Tungkol sa Kamatayan

May kakaiba sa paraan ng paglalarawan ng mga tao sa kamatayan.

Hindi lamang natin kinikilala ito. Ipinipinta natin ito, inuukit sa eskultura, inuukit sa bato, inilalagay sa alahas, isinusulat, kinukunan ng litrato at ginagawang mga bagay na mananatili kahit matagal na tayong wala.

Sa paglipas ng mga siglo at sa iba’t ibang kultura, paulit-ulit na binabalikan ng mga alagad ng sining ang iisang paksa: nagwawakas ang buhay.

Isang bungo sa mesa. Isang nalantang bulaklak. Isang kandilang namatay na ang apoy. Isang orasanang buhangin. Isang larawan ng taong pumanaw na. Isang monumentong nakatayo sa isang pampublikong liwasan.

Nagbabago ang mga simbolo.

Hindi nawawala ang udyok na ito.

Ang pariralang Latin na memento mori ay halos nangangahulugang “alalahaning mamamatay ka.” Hindi ito nangangahulugang pagdiriwang ng kamatayan. Sa halip, paalala ito na may katapusan ang buhay — paanyayang kilalanin na panandalian lamang ang buhay.

At marahil iyon ang dahilan kung bakit patuloy na nananatili ang ideyang ito.

Dahil ang paglikha ng sining tungkol sa kamatayan ay, sa maraming paraan, paglikha ng sining tungkol sa buhay.

Ang Sinaunang Pagnanais na Bigyan ng Nakikitang Anyo ang Kamatayan

Matagal bago naging pamilyar na tradisyon sa sining ng Europa ang memento mori, lumilikha na ang mga lipunan ng tao ng mga bagay at lugar na nilayong umiral kasabay ng kamatayan.

Pinuno ang mga libingan ng sinaunang Ehipto ng mga larawan, bagay at inskripsiyong nilayong sumama sa mga yumao sa kabilang buhay. Iniukit sa bato ng mga Romanong bantayog para sa mga yumao ang mga pangalan at pagkakakilanlan. Sa iba’t ibang kultura, binigyan ng mga bagay na inililibing kasama ng yumao, eskultura at estrukturang arkitektural ng pisikal na anyo ang isang bagay na hindi nakikita: ang pagkawala ng isang tao.

Hindi magkakapareho ang mga layunin. Hindi rin magkakapareho ang mga paniniwalang pinagbabatayan ng mga iyon.

Ngunit may ideyang paulit-ulit na lumilitaw.

Hindi nangangahulugang tuluyang naglalaho ang lahat sa pagkamatay.

Maaaring manatili ang isang pangalan.

Maaaring manatili ang isang larawan.

Maaaring manatili ang isang bagay.

Maaaring manatili ang isang estruktura.

Binigyan ng sining ng pisikal na anyo ang pagkawala.

Umiiral pa rin ngayon ang udyok na iyon, bagaman nagbago na ang mga bagay na nililikha natin. Madalas nang napalitan ang malalaking monumento at magagarbong libingan ng mga bagay na mas maliit, mas personal at mas malapit sa pang-araw-araw na buhay sa tahanan.

Maaaring matagpuan ngayon ang isang alaala sa estante, sa loob ng silid o sa isang bagay na ang kahalagahan ay tanging ang taong namumuhay kasama nito ang nakauunawa.

Maaaring magkaiba ang lawak nito.

Lubhang pamilyar ang pagnanais ng tao na magpanatili ng isang bagay.

Ang Bungo, ang Bulaklak at ang Orasanang Buhangin

Sa sining ng Europa, naging tanyag ang memento mori sa pamamagitan ng kalipunan ng mga simbolong paulit-ulit na lumilitaw.

Ang bungo.

Ang lantang bulaklak.

Ang kandilang namatay na ang apoy.

Ang orasanang buhangin.

Ang orasan.

Ang salamin.

Kahit ang prutas na nagsisimula nang mabulok.

Paulit-ulit na lumitaw ang mga bagay na ito dahil ginawa nilang mga paalala ng paglipas ng panahon ang mga karaniwang bagay.

Maaaring sumagisag ang isang bulaklak sa kagandahan dahil mismo sa hindi ito mananatiling maganda magpakailanman. Ginagawang nakikita ng orasan de buhangin ang paglipas ng panahon. Iniuuwi ng bungo ang katawan ng tao sa pinakakilalang paalala ng kamatayan nito.

Simple lamang ang mga bagay mismo.

Hindi simple ang mga kahulugan ng mga ito.

Lalong naging makapangyarihan ito sa mga pinta ng mga bagay na walang buhay, kung saan maaaring ayusin ng mga pintor ang mga aklat, alahas, instrumentong pangmusika, prutas, babasaging sisidlan at iba pang tanda ng yaman sa tabi ng mga sagisag ng kamatayan.

Hindi komportable ang mensahe dahil napakapangkaraniwan nito.

Lahat ng naipon sa buong buhay ay nasa loob ng daloy ng panahon.

Nagbabago ang lahat ng maganda.

Kalaunan ay naglalaho ang lahat ng pisikal na bagay.

Samakatuwid, hindi lamang naglalarawan ng kamatayan ang tradisyon ng memento mori. Kinukuwestiyon nito ang ugnayan natin sa mga bagay na nagtatagal.

Bakit tayo nangongolekta ng magagandang bagay kung hindi naman nagtatagal ang mga ito?

Bakit natin iniingatan ang mga larawan ng mga taong wala na?

Bakit tayo gumagawa ng mga bagay na maaaring mabuhay nang mas matagal kaysa sa mga taong lumikha sa mga ito?

Makalipas ang mga siglo, nakapalibot pa rin sa mga bagay na pang-alaalang nililikha natin ang mga tanong na iyon.

Vanitas at ang Ganda ng mga Bagay na Hindi Nagtatagal

Lalong umunlad ang kaugnay na tradisyon ng vanitas sa sining ng Europa noong ikalabimpitong siglo.

Madalas pagsamahin sa mga pinta ng vanitas ang mga bagay na iniuugnay sa kaalaman, kasiyahan, yaman at tagumpay, kasama ng mga malinaw na paalala ng kamatayan. Maaaring makita roon ang mga aklat, instrumentong pangmusika, alahas, tela at mamahaling bagay, katabi ng mga bungo, nalalantang bulaklak, kandila o orasan de buhangin.

Sadyang ginawa ang pagkakasalungat na ito.

Maaaring maging pambihira ang mga nagawa ng tao, ngunit nananatiling walang pakialam ang panahon sa mga ito.

Ang lalong nagpapainteres sa mga gawang ito sa kasalukuyan ay hindi naman nila kinakailangang itakwil ang kagandahan. Sa katunayan, madalas ay napakaganda ng mga ito.

Magkasabay na umiral ang kagandahan at mensahe ng mga ito.

Maaaring parehong maganda at panandalian ang isang bulaklak na maingat na ipininta.

Maaaring sumagisag ang isang alahas sa yaman habang ipinapaalala rin sa tumitingin na hindi kayang pigilan ng yaman ang kamatayan.

Maaaring maging mahalaga ang isang bagay dahil mismo sa pagiging limitado ng pananatili nito.

Nananatiling mahalaga ang tensiyong ito sa kontemporaryong disenyo ng mga bagay na pang-alaala.

Madalas nating iugnay ang mga bagay na pang-alaala sa kaseryosohan at pagpipigil, ngunit may isa pang posibilidad: maaaring kumilala ang isang bagay sa kamatayan habang nananatiling maganda.

Hindi nito kailangang gayahin ang estilong biswal ng isang libing.

Maaari itong maging bahagi ng mundo ng sining, disenyo at pagkakagawa, habang nagtataglay ng lubhang personal na kahulugan.

Isa iyan sa mga dahilan kung bakit maaaring maging makapangyarihan ang mga kontemporaryong bagay na pang-alaala. Hindi naman nila kinakailangang hilingin sa atin na umiwas sa pagtingin sa kamatayan. Sa halip, maaari silang magbigay sa atin ng ibang paraan ng pagtingin sa mga naiiwan.

Nang ang mga Larawan ay Naging mga Gawa ng Paggunita

Matagal nang masalimuot ang ugnayan ng larawan at kawalan.

Pinananatili ng larawan ang isang mukha.

Ngunit kapag sa isang taong pumanaw na ang mukha, may iba pang nagagawa ang larawan bukod sa paglalarawan ng hitsura.

Pinananatili nito ang pagkakakilanlan.

Sa buong kasaysayan, nagpapagawa, ipinipinta at iniingatan ang mga larawan, bahagya dahil nananatiling nakikita ang isang tao sa pamamagitan ng mga ito kahit naglaho na ang pisikal niyang presensiya. Umusbong ang potograpiya pagkamatay ng isang tao dahil sa kahalintulad na hangarin: mapanatili ang larawan ng isang taong hindi na maaaring kunan ng litrato sa karaniwang buhay.

Hindi mababawi ng litrato ang kamatayan.

Hindi maibabalik ng larawan ang tao.

Ngunit kapwa nila kayang labanan ang tuluyang paglaho.

Isa ito sa mga pangunahing ideya sa sining pang-alaala.

Alam nating hindi ang tao ang larawan.

Alam nating hindi kayang pumalit ng isang bagay sa buhay ng isang tao.

Gayunman, patuloy pa rin nating pinalilibutan ang ating sarili ng mga representasyong ito dahil hindi nahahawakan ang alaala mismo.

Binibigyan ito ng ibabaw ng isang litrato.

Binibigyan ito ng mukha ng isang larawan.

Binibigyan ito ng pisikal na presensiya ng isang bagay na pang-alaala.

Nagiging tagpuan ang bagay sa pagitan ng nawala na at ng maaari pang maranasan.

Ang Monumento: Alaala na Ginawang Pampubliko

Kung ginagawang personal ng larawan ang alaala, ginagawa naman itong pampubliko ng monumento.

Sa loob ng maraming siglo, nagtatayo ang mga lipunan ng mga monumento mula sa bato, bronse, marmol at iba pang matitibay na materyal upang gunitain ang mga tao, pangyayari at pinagsasaluhang karanasan.

Mabisang sinasabi ng isang monumento:

Nangyari ito.

Umiiral ang taong ito.

Mahalaga ito.

Nagiging bahagi ng mensahe nito ang pagiging permanente nito sa pisikal na anyo.

Mahalaga ang materyal dahil madaling masugatan ang alaala. Nakalilimot ang mga tao. Nagbabago ang mga kuwento. Naglalaho ang mga henerasyon.

Maaaring manatili ang bato.

Maaaring manatili ang bronse.

Maaaring manatili ang arkitektura.

Ito ang dahilan kung bakit matagal nang malapit ang ugnayan ng mga alaala at ng materyal na kultura. Hindi lamang impormasyon ang dala ng bagay. Bahagi mismo ng paggunita ang pisikal na pag-iral nito.

Gayunman, hindi laging nangangailangan ng monumento sa tradisyonal na diwa ang makabagong paggunita.

Maaaring mas maliit ang makabagong alaala.

Maaari itong mapasa-isang tao sa halip na sa isang buong lungsod.

Maaari itong maging pribado sa halip na pampubliko.

Maaari itong isang bagay na ang kahulugan ay nauunawaan lamang ng isang pamilya.

Nagbago na ang saklaw ng paggunita, ngunit nananatiling kahanga-hangang malapit ang prinsipyo nito sa prinsipyo ng monumento: lumikha ng isang pisikal na bagay upang hindi tuluyang maglaho ang isang bagay na di-nahahawakan.

Bakit Mahalaga ang Materyal

May dahilan kung bakit paulit-ulit na bumabaling ang mga tao sa mga pisikal na materyal kapag hinaharap ang mga alaala.

Maaaring libu-libong kilometro ang layo ng isang digital na litrato. Maaari itong nasa telepono, cloud account o nakalimutang hard drive. Maaari itong kopyahin nang paulit-ulit ngunit kahit paano ay tila napakalayo pa rin.

Iba ang kilos ng isang pisikal na bagay.

May bigat ito.

Sinasakop nito ang espasyo.

May tekstura ito.

Nagbabago ito kasabay ng liwanag.

Maaari itong hawakan.

Maaari itong manatili sa iisang silid sa loob ng maraming taon.

Nagbibigay ang pisikal na katangiang ito ng natatanging presensya sa mga bagay para sa paggunita.

Magkakaiba ang ipinahihiwatig ng bato, seramika, metal, salamin at kahoy. Nagiging bahagi ng karanasan sa bagay ang mga ibabaw, di-kasakdalan at pagtanda ng mga ito.

Dito rin nagiging mahalaga ang husay sa pagkakagawa.

Naiiba ang isang bagay para sa paggunita na sinadyang idisenyo at maingat na ginawa sa isang karaniwang sisidlan o produktong maramihang ginawa. Ipinahihiwatig ng pansin sa anyo nito na nararapat pagtuunan ng konsiderasyon ang mismong bagay.

Sinasalamin ng mga likha ng Pulvis ang ugnayan ng materyal, husay sa pagkakagawa at paggunita. Hindi lamang itinuturing na mga praktikal na sisidlan ang mga urn para sa alaala nito, kundi mga bagay na maingat na ginawa, kung saan nakatutulong sa karanasan ng paggunita ang anyo, ibabaw, materyal at artistikong pagkakagawa ng mga ito.

Mahalaga ang pagkakaibang ito.

Hindi layunin nitong gawing pandekorasyon ang kamatayan.

Nangangahulugan ito ng pagkilala na maaaring magkaroon ng sariling artistiko at emosyonal na kabuluhan ang isang bagay na nauugnay sa isang yumao.

Sa ganitong diwa, nagiging bahagi ng paggunita ang husay sa pagkakagawa.

Hindi pinapalitan ng materyal ang alaala.

Binibigyan nito ng lugar ang alaala.

Ang Sisidlan Bilang Anyo ng Paggunita

Sa lahat ng bagay na nauugnay sa kamatayan sa buong kasaysayan ng sangkatauhan, natatangi ang posisyon ng sisidlan.

Dinisenyo ang sisidlan upang paglagyan ng isang bagay.

Ngunit sa buong kasaysayan, bihirang nagamit lamang sa praktikal na layunin ang mga sisidlan. Pinaglagyan ang mga ito ng pagkain, tubig, mga handog, banal na bagay at mga labi ng yumao. Madalas na nagpapakita ang hugis, palamuti at materyal ng mga ito kung gaano kahalaga ang laman.

Bahagi ang urn para sa mga labi ng mahabang kasaysayang ito.

Sa pinakapayak na antas, sisidlan ito para sa abo ng tao o hayop. Ngunit kapag ibinaba ito sa tungkuling iyon lamang, hindi mapapansin ang kabuluhan ng mismong sisidlan sa kultura.

Maipahihiwatig ng hugis ng urn ang pagiging pangmatagalan.

Maipahihiwatig ng materyal nito ang tibay.

Maipahihiwatig ng husay sa pagkakagawa nito ang malasakit.

Maaari itong magsilbing pisikal na puntong pinagtitipunan ng mga alaala.

Lalong kapansin-pansin ito sa makabagong disenyo ng mga bagay para sa paggunita, kung saan unti-unting lumalampas ang urn sa pagiging karaniwang sisidlan para sa mga labi.

Sa Pulvis, mahalaga ang ideyang ito sa pagdidisenyo ng mga urn para sa alaala. Itinuturing ang sisidlan bilang bagay na karapat-dapat pagtuunan ng pansin, at nagiging bahagi ng karanasan ng paggunita ang husay sa pagkakagawa at artistikong anyo nito.

Iniuugnay ng paraang ito ang kontemporaryong disenyo ng mga alaalang bagay sa isang mas sinaunang tradisyong pantao.

Matagal na tayong gumagawa ng mga sisidlan para sa mga bagay na itinuturing nating mahalaga.

Matagal na nating pinalalamutian ang mga bagay na kaugnay ng ritwal.

Matagal na nating ginagamit ang mga materyales at husay sa paggawa upang magpahayag ng halaga.

Pinagsasama lamang ng sisidlang pang-alaala ang mga hangaring iyon sa isang bagay na kaugnay ng alaala at kamatayan.

Kaya higit pa sa isang sisidlan ang urn.

Nagiging bahagi ito ng wikang ginagamit natin sa pag-alala.

Mula sa Bantayog Tungo sa Personal na Bagay

Hindi lamang mga bantayog ang paksa ng kasaysayan ng sining pang-alaala.

Kasaysayan din ito ng mga bagay na lalong nagiging personal.

Isang litrato na itinatago sa isang drawer.

Isang liham na iniingatan sa isang kahon.

Isang alahas na ipinapasa sa mga salinlahi.

Isang aklat na may sulat-kamay ng isang tao sa loob.

Isang bagay na seramiko na naka-display sa isang tahanan.

Isang sisidlang partikular na ginawa para mapangalagaan ang mga labi ng isang tao.

Maaaring hindi kailanman makita ng publiko ang mga bagay na ito.

Maaaring hindi kailanman mapunta ang mga ito sa isang museo.

Hindi nakasalalay sa pagkilala ng publiko ang kahalagahan ng mga ito.

Sa katunayan, mas nagiging makahulugan ang mga ito dahil pribado ang mga ito.

Lalong nagiging bahagi ng kontemporaryong kultura ng paggunita ang personal na panlasa at espasyo sa tahanan. Hindi kailangang magmukhang tradisyonal na gamit sa libing ang isang bagay para gumanap itong alaala.

Dito rin nagiging mahalaga ang pilosopiyang nasa likod ng Pulvis.

Sa paglapit sa mga urn sa pamamagitan ng disenyo, kahusayan sa paggawa at artistikong anyo, maaaring umiral ang mga bagay na pang-alaala sa mga kontemporaryong interior nang hindi biswal na inihihiwalay sa pang-araw-araw na buhay. Maaari silang maging bahagi ng tahanan habang taglay pa rin ang kahulugang lubos na personal.

Bunga nito, naiiba ang pagkaunawa natin sa maaaring maging anyo ng isang alaala.

Hindi nito kailangang mangibabaw sa isang lugar.

Hindi kailangang ipahayag nito ang dalamhati.

Kung minsan, tahimik ang pagiging permanente.

Bakit Patuloy Tayong Gumagawa ng Sining Tungkol sa Kamatayan

Bakit, makalipas ang libu-libong taon, gumagawa pa rin tayo ng sining tungkol sa isang bagay na hindi natin mababago?

Marahil dahil mahirap unawain ang kamatayan sapagkat hindi natin ito mararanasan mula sa kabilang panig.

Nauunawaan natin ang ideya sa antas ng pag-iisip.

Nahihirapan tayong harapin ang emosyonal na realidad nito.

Lumilikha ang sining ng puwang sa pagitan ng dalawang bagay na iyon.

Nagbibigay-daan ang isang pinta para pagmasdan natin ang pagkamatay.

Nagbibigay-daan ang isang eskultura para bigyan natin ito ng anyo.

Nagbibigay-daan ang isang litrato para makita natin ang isang taong wala na rito.

Nagbibigay-daan ang isang bantayog para makaalala ang isang buong komunidad.

Nagbibigay-daan ang isang bagay na pang-alaala para mapanatili ng isang tao ang pisikal na ugnayan sa isang taong wala na sa pang-araw-araw na buhay.

Hindi nalulutas ng sining ang pagkamatay.

May ginagawa itong higit na banayad.

Nagbibigay ito sa atin ng wikang magagamit upang harapin ito.

At kung minsan, materyal ang wikang iyon.

Isang ibabaw.

Isang hugis.

Isang larawan.

Isang sisidlan.

Isang bagay na maingat na ginawa upang manatili.

Ang Makabagong Memento Mori

Nagbago ang mga sagisag ng memento mori dahil nagbago ang daigdig sa paligid ng mga ito.

Maaaring naging larawan ang bungo.

Maaaring naging digital na orasan ang orasa.

Maaaring naging naka-save na mensahe ang sulat-kamay na liham.

Maaaring naging maliit na bagay na iniingatan sa tahanan ang maringal na puntod.

Ngunit nananatili ang pinagbabatayang hangarin.

Nais pa rin nating panatilihin ang pagkakakilanlan.

Nais pa rin nating bigyang-tanda ang nangyari.

Nais pa rin nating lumikha ng isang bagay na mananatili lampas sa sandaling likhain ito.

Samakatuwid, hindi nangangahulugang pagtalikod sa kasaysayan ng memento mori ang makabagong disenyo ng mga alaalang panggunita.

Maaari itong unawain bilang pagpapatuloy nito.

Magkakaiba ang mga materyales.

Magkaiba ang estetika.

Magkaiba ang laki.

Ngunit nananatili ang pangunahing tanong:

Ano ang maaari nating likhain upang may bahagi ng isang buhay na manatili?

Para sa Pulvis, nagsisimula ang sagot sa mismong sisidlang pang-alaala — isang bagay kung saan nagtatagpo ang materyal, disenyo at pagkakayari upang tugunan ang pangangailangan ng tao na panatilihin ang hindi basta mapapalitan.

Hindi kayang gawing imortal ng isang urn ang isang tao.

Walang bagay ang makagagawa nito.

Ngunit maaari itong maging bahagi ng pisikal na daigdig na nananatili pagkaraang matapos ang buhay.

At kung minsan, mahalaga ang pagkakaibang iyon.

Ang Naiiwan ng Sining

Madalas unawain ang Memento mori bilang paalala tungkol sa kamatayan.

Ngunit marahil, pantay din ang halaga nito bilang paalala sa lahat ng bagay na umiiral bago ito.

Hindi lamang tungkol sa kamatayan ang bungo. Isa rin itong mukha ng tao na inalisan ng lahat ng pansamantala.

Hindi lamang tungkol sa pagkalanta ang bulaklak. Tungkol din ito sa gandang higit na nagiging makahulugan dahil maikli lamang ang buhay nito.

Hindi lamang tungkol sa pagkawala ang larawan. Tungkol din ito sa katotohanang may taong minsang naroon.

Hindi lamang tungkol sa nakaraan ang bantayog. Tungkol din ito sa pasya ng kasalukuyan na patuloy itong alalahanin.

At hindi lamang tungkol sa nilalaman nito ang sisidlan. Tungkol din ito sa pag-iingat na ipinapasya nating ilaan upang mapanatili ito.

Kaya patuloy na lumilikha ng sining ang mga tao tungkol sa kamatayan.

Alam natin na pansamantala ang buhay.

Alam din natin na marupok ang alaala.

Sa pagitan ng dalawang katotohanang iyon ay naroon ang pambihirang likas na hangarin ng tao:

Upang lumikha ng isang bagay.

Upang magpinta.

Upang umukit.

Upang kunan ng larawan.

Upang magtayo.

Upang humubog.

Upang mag-ingat.

Sa huli, ipinapaalala sa atin ng Memento mori na nagtatapos ang buhay.

Ngunit may iba pang tanong ang sining na nilikha bilang tugon sa paalalang iyon:

Ano ang maaari nating gawin upang may bahagi ng isang buhay na manatili?